Zmiany w kontroli zwolnień i orzecznictwie lekarskim

Co wolno, a czego nie można na zwolnieniu lekarskim? Jakie uprawnienia podczas kontroli ma Zakład Ubezpieczeń Społecznych? Od 13 kwietnia 2026 roku pojawi się w tym zakresie kilka zmian. Tego samego dnia wchodzą w życie przepisy o nowych zasadach zatrudniania kadry medycznej w ZUS.

Przepisy doprecyzowują, jakie aktywności nie wiążą się z utratą zasiłku na zwolnieniu lekarskim. Nadal nie wolno pracować zarobkowo ani podejmować aktywności, które utrudniają lub wydłużają powrót do zdrowia.

Ustawa wprowadza jednak wyjątek – tzw. czynności incydentalne, które nie spowodują utraty zasiłku. Chodzi o pojedyncze, wyjątkowe działanie, którego wymagają istotne okoliczności i którego brak doprowadziłby do poważnych konsekwencji. Na przykład jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu w firmie, do którego nikt inny nie jest upoważniony. Przy czym przepisy jasno wskazują, że takie działania nie mogą wynikać z polecenia pracodawcy.

– Podczas zwolnienia lekarskiego wolno wykonywać zwykłe czynności dnia codziennego, np. wyjść do apteki, do lekarza, na rehabilitację, po zakupy w pobliskim sklepie, czy odprowadzić dziecko do przedszkola, gdy po prostu nie ma innej osoby, która mogłaby się tym zająć – wylicza Małgorzata Korba z biura prasowego ZUS. Inny przykład czynności incydentalnej to załatwienie pilnej urzędowej sprawy, gdy nie ma szans, by ją przełożyć.

Nadal zwolnienie lekarskie to nie urlop wypoczynkowy. Nie można nim dysponować swobodnie. Aktywności w czasie zwolnienia lekarskiego, tak jak dotychczas, ZUS będzie weryfikował z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Co zmienia się w kontrolach ZUS?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyska od 13 kwietnia kilka ważnych uprawnień. Kontrolerzy będą mogli legitymować osobę, której zwolnienie sprawdzają. Zyskają też prawo wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli, np. miejsca pobytu, pracy, prowadzenia działalności. Będą też mogli odbierać wyjaśnienia od osoby kontrolowanej, jej pracodawcy i lekarza.

Zmiany w zatrudnianiu lekarzy w ZUS

Od 13 kwietnia Zakład będzie mógł zatrudniać lekarzy orzeczników także na umowy o świadczenie usług. Do tej pory musiał to być etat. – Poza lekarzami specjalistami w ZUS będą mogli pracować również lekarze, którzy odbywają szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny lub którzy wykonują zawód lekarza od co najmniej 5 lat. Zmienią się również zasady ustalania wynagrodzenia kadry medycznej. Ma to zwiększyć atrakcyjność zatrudnienia w orzecznictwie i usprawnić wydawanie orzeczeń – dodaje dr Marta Sapalska, zastępca głównego lekarza orzecznika Oddziału ZUS w Lublinie.

Instytucja będzie też mogła zatrudniać fizjoterapeutów do orzekania w sprawie rehabilitacji leczniczej narządu ruchu oraz pielęgniarki do orzekania o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Małgorzata Korba

biuro prasowe Zakładu Ubezpieczeń Społecznych